POSZUKUJESZ WYDAWNICTW PODRÓŻNICZYCH O NORWEGII?
ZAPRASZAM DO KSIĘGARNI INTERNETOWEJ "BEZDROŻA"



NORWEGIA

UNIA KALMARSKA I UTRATA NIEPODLEGŁOŚCI PRZEZ NORWEGIĘ

UNIA KALMARSKA

W roku 1319 po śmierci Hakona V, na tron norweski wstąpił król szwedzki, wnuk zmarłego monarchy - Magnus VII Eriksson (1319-1344). Ale unię między obu krajami już wkrótce Norwegowie zerwali niezadowoleni z arbitralnych posunięć nowego władcy. Zgodzili się natomiast uznać za króla jego syna, po dojściu do pełnoletności. Tak też się stało i władający w latach 1343-1380 Hakon VI Magnusson był ostatnim "własnym" królem Norwegów. Jego syn bowiem, Olaf IV, który najpierw został królem duńskim (1370-1380), a w roku 1380 królem Norwegii, umarł bezpotomnie w 1387 roku.

Matka Olafa IV, duńska księżniczka, a następnie królowa Małgorzata, objęła trony Norwegii (1387-1412) i Danii (1375-1412), a nieco później została regentką (1398-1412) Szwecji. Umożliwiło jej to utworzenie z trzech państw jednego organizmu złączonego w roku 1397 tak zwaną unią kalmarską. Unia ta została zawarta 20 lipca 1397 roku na zamku Kalmar (Szwecja), nie została potwierdzona żadnym dokumentem prawnym. Państwa unii wybierały wspólnego władcę. Pierwszym królem tych 3 unijnych państw został - Eryk Pomorski (jako Eryk III w Norwegii, Eryk VII w Danii i Eryk XII w Szwecji). Faktyczne rządy w tych trzech krajach zaczął sprawować po śmierci Małgorzaty w roku 1412. Państwa unii zobowiązały się do wspólnego prowadzenia wojen. Członkowie unii formalnie zachowywali niezależność, lecz decydująca rola polityczna przypadła Danii. Unia kalmarska pozwoliła na zjednoczenie sił państw skandynawskich do walki z handlową dyktaturą Hanzy i terytorialną ekspansją niemiecką. W efekcie związek Norwegii z Danią okazał się bardziej trwały niż unia kalmarska i doprowadził do podporządkowania całego kraju Danii. W roku 1450 unia z Danią została oficjalnie przypieczętowana traktatem, który miał zachować i umocnić potęgę władców Norwegii. Państwa nie przekształcono jednak w monarchię, nie zapewniono również gwarantowanej przez traktat równości obu stron.

Jak do tego doszło? Było kilka przyczyn. Przede wszystkim w połowie XIV wieku przeszła przez Norwegię zaraza "czarnej śmierci", w wyniku której z około 350 tysięcy mieszkańców tego kraju zmarła niemal połowa. Przez szereg pokoleń olbrzymie połacie okolic niegdyś zamieszkałych ziały pustką. Pociągnęło to za sobą załamanie się ówczesnej struktury społecznej i gospodarki, gdyż Norwegia była już przedtem krajem nadzwyczaj ubogim. Osłabiona klęską zarazy nie mogła stawiać dłużej oporu naciskowi gospodarczemu kupców hanzeatyckich, którzy zahamowali wzrost rodzimego mieszczaństwa, całkowicie monopolizując handel ze światem. Norwegia była więc w sposób najbardziej oczywisty najsłabszym krajem unii kalmarskiej. Dużą rolę w uzależnieniu Norwegii od Danii odegrało wynarodowienie rodzimej arystokracji, wyniszczonej przez zarazę, przenoszącej się do Danii lub łączącej drogą koligacji rodzinnych z Duńczykami. Ci ostatni napływali masowo do kraju i obejmowali kluczowe stanowiska w administracji. Przedstawiciele arystokracji zasiadający w Radzie Królestwa z reguły stawali po stronie króla duńskiego, nie bacząc na norweskie interesy narodowe.

Ucisk podatkowy ze strony możnowładców spowodował co prawda serię powstań i rozruchów, lecz nie doprowadził do wybuchu powszechnego wrzenia w Norwegii, które w sąsiedniej Szwecji zakończyło się zerwaniem unii kalmarskiej i osadzeniem na tronie w roku 1523 narodowej dynastii Wazów.

W okresie przypadającym od roku 1442, czyli od detronizacji Eryka Pomorskiego do 1536 roku, a więc do momentu, gdy Norwegia stała się prowincją Danii - na tronie norweskim zasiadali monarchowie:
Krzysztof Bawarski (1443-1448),
Karol I Knutsson Bonde (1449-1450),
Chrystian I (1450-1481),
Jan (1483-1513),
Chrystian II (1513-1523),
Fryderyk I (1523-1533)
Chrystian III (1534-1559).

UTRATA NIPODLEGŁOŚCI

Szczególnie tragiczny obrót przybrały sprawy narodowe po roku 1523, kiedy to poniósł klęskę zdetronizowany król Chrystian II, popierany przez Norwegów, a jego następca, Chrystian III, gorący zwolennik reformacji postanowił przekreślić jakąkolwiek odrębność Norwegii. Ostatni katolicki arcybiskup Nidaros, Olaf Engelbrektson, usiłował walczyć w imię interesów religijnych i narodowych, lecz przegrał pozbawiony poparcia wielmożów i zwalczany przez mieszczan, głównie z Bergen. Zwycięski Chrystian III ogłosił w roku 1536, że Norwegia przestaje być odtąd królestwem, przechodząc bezpośrednio pod władzę Danii. Reformacja narzucona siłą nie przyniosła w tym kraju ożywienia kulturalnego, lecz zwiększyła jeszcze zależność od Duńczyków. Wtedy bowiem w Radzie Królestwa zabrakło norweskich biskupów katolickich. Natomiast możnowładcy wzbogacili się po otrzymaniu części majątków kościelnych i klasztornych.

Pod względem gospodarczym nastąpiły jednak korzystne zmiany. W początkach XVI wieku Chrystian II ograniczył monopole hanzeatów, a ostatecznie rozprawiono się z nimi w czasie panowania Chrystiana III. Pokonanie Hanzy i wyrugowanie jej wpływów gospodarczych z całej Skandynawii było olbrzymim sukcesem Skandynawów. W konsekwencji doprowadziło to do wytworzenia się warstwy norweskiego mieszczaństwa. Nastąpił rozwój stoczni norweskich, których cieśle zapoznawali się z najnowszą techniką w sąsiedniej Holandii. Na zachodzie rozwinęło się rybołówstwo, a na południu powstało dziesiątki tartaków pracujących na eksport do Anglii, Szkocji i Holandii. W ciągu XVI stulecia wytworzyły się zręby norweskiego górnictwa, a następnie i hutnictwa.

Wzrost sił mieszczaństwa, zarówno duńskiego jak i norweskiego, doprowadził w roku 1660 do absolutyzmu (za króla Fryderyka III). Ten typ ustroju odpowiadał bardziej Norwegom, ponieważ mieli wtedy oni te same prawa w królestwie co Duńczycy. W praktyce wszakże przez całe pokolenia jeszcze Norwegowie byli na ogół poddanymi drugiej kategorii, lekceważonymi i pomijanymi przy obsadzaniu ważniejszych stanowisk w państwie. "Olaf-Norweg" był w popularnych anegdotach duńskiego pospólstwa synonimem wiejskiej nieporadności i chłopskiego grubiaństwa.

Ujemne cechy podporządkowania Danii szczególnie uwidoczniły się w czasie wojen ze Szwecją w XVI, XVII i XVIII wieku. W toku tych wojen Norwegia utraciła na rzecz Szwecji prowincje Bohuslan (1658), Jamtland i Harjedalen (1645). Królowie duńscy, osłabieni porażkami, musieli jednakże nadać Norwegii większy samorząd, utworzyli lokalną armię i flotę. Jeszcze ważniejszym następstwem owych niefortunnych dla królewskiego skarbu kampanii była konieczność rozprzedania między norweskich chłopów ziemi zagarniętej po reformacji z dóbr kościelnych. Wzmocniło to i tak od dawna niezależne chłopstwo Norwegii.

Nie było już mowy o dawnych próbach całkowitego zmajoryzowania mieszkańców kraju fiordów w ich własnej ojczyźnie. Jednak z drugiej strony porażki Kopenhagi w międzynarodowych konfliktach o hegemonię polityczną i gospodarczą w Skandynawii godziły bezpośrednio i w interesy norweskiego partnera. Szczególnie drastycznie wystąpić to miało później, w okresie wojen napoleońskich.

Tymczasem jednak w XVII wieku zaczął się rozwój norweskiej marynarki handlowej, który trwał przez całe następne stulecie, i w początkach wieku XIX Norwegia miała już większą flotę handlową od Danii. Bergen, Oslo , Drammen i Arendal znajdowały się w czołówce portów. Mieszczaństwo norweskie, bogacące się głównie na eksporcie ryb i drewna, stopniowo przejmowało z zachodu modne kierunki umysłowe: fizjokratyzm francuski i angielski liberalizm. Rosło zainteresowanie rodzimą historią, a wydane wówczas sagi islandzkie opracowane przez średniowiecznego Snorre Sturlussona zyskały sobie znaczną popularność. Stąd już tylko krok do rozbudzenia na nowo świadomości narodowej. Jej wyrazem było wielokrotnie powtarzające się żądanie utworzenia norweskiego banku narodowego i własnego uniwersytetu, wychodzące ze sfer mieszczańskich i urzędniczych. Pojawiły się też głosy, że Norwegia winna zerwać z Danią i połączyć się ze Szwecją. Przywódcą tego prądu był światły polityk i zaciekły wróg absolutyzmu, Herman Wedel Jarlsberg. Tendencje separatystyczne nie wynikały bynajmniej z uczuć wrogości do Duńczyków, z którymi łączyły Norwegów - i po dziś dzień łączą - odwieczne tradycje wspólnoty kultury i języka, bez wątpienia silniejsze w Skandynawii niż między pokrewnymi narodami innych części Europy. Coraz wyraźniej zaczynano jednak w Norwegii rozumieć konieczność pójścia własną drogą. Był to zresztą wynik wzrastających w tym czasie i w pozostałych częściach naszego kontynentu tendencji narodowych.

W okresie od śmierci Chrystiana III (1559) do rozwiązania unii z Danią norweskimi monarchami byli:
Fryderyk II (1559-1588),
Chrystian IV 1588-1648),
Fryderyk III (1648-1670),
Chrystian V (1670-1699),
Fryderyk IV (1699-1730),
Chrystian VI (1730-1746),
Fryderyk V (1746-1766),
Chrystian VII (1766-1808),
Fryderyk VI (1808-1814).
 
DESTYNACJE EUROPEJSKIE  ATRAKCJE TURYSTYCZNE EUROPY
STRONA ZAWODOWEGO PILOTA WYCIECZEK ZAGRANICZNYCH