POSZUKUJESZ WYDAWNICTW PODRÓŻNICZYCH O NORWEGII?
ZAPRASZAM DO KSIĘGARNI INTERNETOWEJ "BEZDROŻA"



NORWEGIA

NARODZINY NORWEGII

Wejście Norwegii na arenę dziejów nastąpiło w okresie migracji nordyckich. Do końca IX wieku Norwegia składała się z szeregu lokalnych księstw i królestw, mimo że już miała swoją obecną nazwę i geograficzno-plemienne poczucie jedności.

Dopiero król Harald I Pięknowłosy, władający w latach 872-939, pochodzący ze starej rodziny Ynglingów z Uppsali podporządkował sobie najpierw zachodnie połacie Oslofjordu, a następnie część Norwegii Wschodniej i okolice fiordu Sogne na zachodzie. Na czele licznej drużyny przeprawił się przez góry Dovre i bez walki, samą tylko zbrojną obecnością zdołał zhołdować potężnego jarla Haakona, władającego Trondelagiem, oraz jego sąsiada, jarla More. Natomiast na południowym zachodzie, gdzie lokalni władcy zjednoczyli się i stawili mu opór, Harald rozgromił ich flotę w okolicach dzisiejszego Stavangeru. Przyjmuje się, że zjednoczył większość ówczesnej Norwegii w pierwszym roku swojego panowania, czyli w roku 872. Zwyciężywszy oponentów, którym odebrał majątki, powiększając nimi własne posiadłości, król Harald podporządkował sobie następnie Szetlandy i Orkany. Żelazną ręką jednoczył państwo krusząc opozycję. Staronorweskie sagi mówią, że wielu tych, którym się nowy ład nie podobał uchodziło na daleką północ oraz przez Góry Skandynawskie do Szwecji, gdzie zamieszkali na pograniczu, w niezależnym państewku Jamtland. Wielu wielmożów uszło z całymi rodzinami jeszcze dalej, aż na Islandię. Na wyspę tę przesiedliło się od roku 870 do 930 kilkanaście tysięcy Norwegów. Zorganizowali tam swoje państwo.

W 930 roku został zmuszony do abdykacji przez opozycję na rzecz swojego najstarszego syna, który objął tron w tym samym roku. Eryk Twardy Topór (930-934?) wprowadził twarde i krwawe rządy oraz prowadził walkę z pozostałymi synami Haralda I, starającymi się przejąć władzę nad Norwegią, co przyczyniło się do tego, że po śmierci Pięknowłosego (933) nastąpił okres walk wewnętrznych między synami królewskimi. Eryk został strącony z tronu w roku 934 lub 935, a jego miejsce zajął Haakon I Dobry (935-961), ochrzczony i wykształcony w Anglii. Jako zwolennik nowych prądów płynących z sąsiednich państw europejskich, usiłował wprowadzić chrześcijaństwo, lecz wobec silnej opozycji pomysł zarzucił. Wprowadził natomiast rodzaj pospolitego ruszenia floty wojennej, której okręty były budowane i utrzymywane przez ludność poszczególnych okręgów. Następnym królem Norwegii był Harald II Szara Opończa (961-976), syn Eryka Twardego Topora, wychowany w Danii i kierowany przez Duńczyków. Doszedł do tronu norweskiego po bitwie z wojskami Haakona I pod Fitje (961) - w okręgu Hordaland, w której Haakon I zginął.

Wewnętrzne tarcia i wojnę domową podsycali Duńczycy i dzięki nim wzrósł w siły jarl Haakon Sigurdsson, dotychczasowy wasal królów norweskich w Trondelagu. Początkowo jako namiestnik duński rządził znaczną częścią Norwegii. Później pobił Duńczyków w bitwie morskiej i władał samodzielnie Norwegią w latach 976-995, z niebywałym okrucieństwem. Zginął zamordowany przez własnych poddanych w roku 995, a tron po nim objął wnuk Pięknowłosego, Olaf I Tryggvasson (995-1000).

Był to typowy wiking o bogatej przeszłości, pełen inicjatywy i odwagi . Dzieciństwo spędził na Rusi. W młodości brał udział w licznych wyprawach na Bałtyku, na Rusi, a następnie na Wyspach Brytyjskich. W Anglii przyjął chrześcijaństwo i postanowił wprowadzić je w Norwegii. Opornym groził, nie wahając się przed stosowaniem tortur. Niszczył pogańskie świątynie i budował kościoły. Wśród jednych popularny, innych zraził sobie szybko swym bezwzględnym tępieniem pogaństwa. Opozycja - jak poprzednio - wyszła z Trondelagu, gdzie Olaf wprawdzie założył miasto Nidaros (Trondheim), lecz gdzie również żyli synowie jarla Haakona, żądni władzy, nawet za cenę podporządkowania się Duńczykom. Sprzymierzywszy się z Danią i Szwecją wrogowie Olafa stoczyli z nim bitwę morską na Bałtyku pod Svolder, czyli prawdopodobnie w Sundzie, w czasie której król-wojownik, zdradzony przez część swojej floty rzucił się z pokładu okrętu w morze. Przez następne kilkanaście lat władcą Norwegii był Swen Widłobrody (1000-1014), jednocześnie król Danii (987-1014) i Anglii (1013-1014).

Rok 1000, w którym stoczono bitwę pod Svolder jest pierwszą pewną datą w historii Norwegii. Po okresie zamieszania, nawrotu pogaństwa i zależności Norwegii od sąsiadów, w roku 1015 pojawił się następca godny Pięknowłosego i Tryggvassona. Był nim znowu doświadczony i okryty sławą wojenną wiking, Olaf II Haraldsson, który w młodości wojował na Bałtyku i Morzu Północnym na własną rękę, a następnie na żołdzie króla angielskiego walczył przeciwko Duńczykom. Opanował on tron norweski sprzymierzywszy się ze Szwedami, którzy z niepokojem obserwowali wzrost sił Danii. Olaf II ostatecznie scementował Norwegię, kontynuując dzieło Pięknowłosego. Państwu swojemu narzucił organizację odpowiadającą ówczesnym potrzebom. Rozumiejąc, że pogaństwo i lokalni wielmoże grożą władzy królewskiej i całości kraju, Olaf II z całą stanowczością dokończył dzieła chrystianizacji. Kościół w Norwegii podlegał wprawdzie, tak jak w Szwecji i Danii, arcybiskupowi w Bremie, lecz król i norweski biskup czuwali nad całością na miejscu. Autorytatywne rządy Olafa II nie w smak były wielmożom. Jarlowie z Trondelagu znów znaleźli sprzymierzeńca w królu duńskim, Kanudzie Wielkim (1018-1035) - był synem Świętosławy, córki Mieszka I, i doprowadzili do usunięcia monarchy (1028). Olaf musiał szukać schronienia na Rusi, a gdy wrócił i podjął próbę odzyskania tronu, poległ w bitwie pod Stiklestad 29 lipca 1030 walcząc z przeważającymi siłami Knuda. Ten zaś zapanował poprzez swoich namiestników także nad Norwegią (1028-1035), lecz wskutek niefortunnego postępowania, obrażającego godność Norwegów, duńscy wielkorządcy szybko zrazili sobie cały naród. Nieszczęsny Olaf II urósł do roli króla-męczennika. Kościół kanonizował go na patrona Norwegii, a zwłoki królewskie spoczęły później we wzniesionej w Nidaros katedrze.

W roku 1035 tron objął syn Olafa II, Magnus, zwany Dobrym, który z czasem panował także i w Danii (1042-1047). Po jego śmierci w roku 1047 władzę nad Norwegią objął Harald III Surowy. Był on wcześniej przez wiele lat zaciężnym wojownikiem najpierw u władców ruskich, a następnie u Bizantyjczyków. To on założył Oslo. Próba podboju Anglii i wskrzeszenia imperium nordyckiego na wzór Knuda nie powiodła się i Harold III Hardrade zginął pod Stamford Bridge w roku 1066.

Następcy Haralda III prowadzili na ogół politykę spokojniejszą, utrwalając organizację swojego państwa. Należeli do nich: Magnus II Haraldsson (1066-1069) i Olaf III Pokojowy (1066-1093) - to on lokował po raz drugi Bergen, założył biskupstwo w Bergen i Nidaros, przyczynił się do powstania pierwszych gildii kupieckich; pod jego rządami spisano pierwszy raz prawa norweskie. Zasłynął też jako pierwszy władca norweski umiejący czytać i pisać. Kolejni królowie również wpisywali się ogólnie w ten obraz, a byli nimi: Haakon Magnusson (1093-1094)), Magnus III Bosy (1093-1103), Eystein I Magnusson (1103 -1122) Sigurd I Krzyżowiec (1103-1130).

Okres przeszło stuletnich wojen domowych w latach 1130-1240 był wywołany brakiem dokładnych zasad dziedziczenia tronu. Zasadę dziedzictwa utrzymywano bowiem tylko w obrębie dynastii, lecz władcę wybierano na lokalnych wiecach spośród synów królewskich. Stwarzało to dogodne warunki do wybuchu antagonizmów lokalnych, szczególnie silnych między Trondelagiem a Norwegią Zachodnią.

Po pierwszym okresie trzydziestoletnich walk domowych (w tym czasie panowali: Magnus IV Ślepy (1130-1135), Harald IV Gille (1130-1136), Sigurd II Gęba (1136-1155), Inge I Garbaty (1136-1161), Eistein II (1142-1157), Haakon II Barczysty (1157-1162)) doszło do ugody między wielmożami a przedstawicielami kościoła w Norwegii. Ten ostatni stał się od chwili ustanowienia arcybiskupstwa w Nidaros w roku 1153 pierwszorzędną siłą polityczną w kraju. Ustanowiono zasadę dziedziczenia tronu przez najstarszego syna królewskiego, a następnie wybrano królem młodego szlachcica, Magnusa Erlingssona - Magnus V (1161-1184). Jego przeciwnik został pokonany i zginął w walce, a resztki rozgromionej opozycji umknęły do Szwecji. Zwano ich "brzozonogami", gdyż jakoby ukrywając się po lasach musieli strzępy spodni okręcać wokół nóg pasami kory brzozowej. Nieoczekiwanie i zupełnie przypadkowo garstka uciekających za granicę "brzozonogów" spotkała człowieka, który natchnął ich ponownie wolą walki i stanął na ich czele. Podając się za syna zmarłego króla-krzyżowca, Sigurda, w ciągu kilku lat obalił Magnusa, zdobywając tron. Nie wiemy i chyba nigdy już nie dowiemy się, czy Sverre Sigurdsson, władający Norwegią w latach 1177-1202, był rzeczywiście synem królewskim, czy też tylko zręcznym awanturnikiem, który wykorzystał wojnę domową. Wiadomo jedynie, że niegdyś w domu biskupa na Wyspach Owczych otrzymał wykształcenie kleryka przygotowującego się do stanu duchownego...

Sverre Sigurdsson wzmocnił władzę królewską, podporządkowując jej kościół w Norwegii, przeprowadził szereg reform administracyjnych i prawnych, lecz nie zdołał ustrzec państwa przed dalszą wojną domową. Toczyła się ona właściwie bez przerwy aż do jego śmierci między "brzozonogami", obecnie wyniesionymi przez króla na najwyższe stanowiska w państwie, a "baglerami", czyli przedstawicielami arystokracji i duchowieństwa zgrupowanymi wokół biskupa Oslo Mikołaja, największego wroga Sverre. Po śmierci króla doszło między obiema stronami do zawieszenia broni, w wyniku czego kraj rozpadł się jak gdyby na dwa królestwa rządzone przez wrogie stronnictwa. Po Sverre panowali do zakończenia wojny domowej: Haakon III (1202-1204), Guttorm Sigurdsson (1204), Inge II Baardsson (1204-1217).

Porządek zaprowadził dopiero wnuk Sverre, Haakon IV Stary (1217-1263). Początkowo do ugruntowania jego władzy walnie przyczynił się zdolny i energiczny jarl Skule Bardsson, główny doradca a zarazem teść młodego króla i faktyczny rządca państwa. Z czasem jednak ambitny Skule sam zapragnął tronu i wystąpił z otwartym buntem, który zakończył się jego klęską i śmiercią w roku 1240 pod Trondheim. Pod berłem Haakona IV średniowieczna Norwegia przeżyła najwspanialszy rozkwit. W jej skład wchodziły dziś należące do Szwecji prowincje Bohuslan, Jamtland i Harjedalen. Natomiast na północy Finnmark był obszarem zależnym, z którego Norwegowie ściągali podatki pospołu z ruskim Nowogrodem. Islandia i Grenlandia zgodziły się na zwierzchnictwo Haakona, który zapewnił tym wyspom dostawy żywności. Silna flota królewska strzegła wszystkich posiadłości. Ustanowiono ostatecznie prawo primogenitury regulujące zasady następstwa tronu. Specjalne przywileje nadano kupcom z hanzeatyckich miast północnoniemieckich, głównie Lubeki, by ożywić norweski handel. Bergen stało się główną rezydencją królewskiego dworu.

W przeciwieństwie do innych państw europejskich Norwegię ówczesną cechował słaby rozwój stosunków feudalnych. Rycerzom, którzy pierwotnie czerpali dochody z piractwa i handlu morskiego, nie udało się podporządkować wolnego chłopstwa. Ludność żyła w zagrodach rozproszonych wśród gór i fiordów w poczuciu odwiecznej samowystarczalności i niezależności. Podporządkowanie jej przez wielmożów ani zbyt potężnych, ani zamożnych nie było łatwe. Co ważniejsze, nie bardzo opłacało się to wybijającej się warstwie rycerstwa. Nie sposób więc porównywać stosunków społecznych ówczesnej Norwegii z innymi państwami europejskimi, typu Niemcy, Francja, czy Polska.

Wprowadzenie monarchii dziedzicznej stanowiło klęskę wielmożów, gdyż władza królewska znalazła główne oparcie w zamożnym chłopstwie. Miało to zresztą w przyszłości zaciążyć na rozwoju całego społeczeństwa norweskiego i ostatecznie zadecydować o jego odmiennym charakterze, w porównaniu ze społeczeństwami większości państw europejskich.

W roku 1276 za panowania Magnusa VI Prawodawcy (1263-1280) ukończono kodyfikację praw, obejmującą cały kraj, w miejsce dotychczasowych czterech różnych kodeksów lokalnych. Zlikwidowano zgromadzenia ludowe - thingi. Określono także status Rady Królestwa, złożonej z arystokratycznego ziemiaństwa i biskupów, która miała szansę rozwinąć się z czasem w rodzaj parlamentu, gdyby nie późniejszy wzrost potęgi króla. Kościół uzyskał niezależność od władcy i liczne przywileje, których pozbawił go Sverre. Za panowania Magnusa VI nastąpiło także pokojowe zrzeczenie się Hebrydów i wyspy Man przez Norwegię na rzecz króla szkockiego, a tym samym początek zmierzchu norweskiego imperium morskiego. Określono po raz pierwszy przebieg granicy ze Szwecją.

W latach 1280-1299 królem Norwegii był Eryk II Wróg Księży, którego przydomek mówi sam za siebie w kwestii stosunków państwo-kościół. Doprowadził do ograniczenia przywilejów kościelnych, wprowadzonych przez poprzednika. Król Haakon V Długonogi (1299-1319) przeniósł siedzibę dworu królewskiego z Bergen do Oslo, które uczynił stolicą Norwegii i od razu wschodnie połacie kraju uzyskały czołową rolę w państwie. Zbudował szereg fortec, począwszy od południa, a na dalekim Finnmarku skończywszy. W polityce zagranicznej okazał się władcą energicznym, w wewnętrznej dał do zrozumienia, iż rządy sprawuje sam. Popierał Hanzę, nie pozwalając jednak zbytnio panoszyć się kupcom z Lubeki i Roztocku. Jednak pod koniec panowania Haakona V zarysowały się niebezpieczne objawy kryzysu. Niepewna był sprawa sukcesji, gdyż król nie miał synów. Ponadto niemieccy kupcy zaczęli dążyć do zakładania stałych własnych osad w norweskich portach, by tym łatwiej opanować handel śledziami i dorszami z bogatych łowisk tego kraju. Handel rybami z bogatych łowisk skańskich u wylotu Sundu na Bałtyk i z łowisk norweskich stał się jednym z podstawowych źródeł bogactwa Hanzy.

Obawy okazały się niebawem słuszne. W roku 1319 po śmierci Haakona V, na tron norweski wstąpił król szwedzki, wnuk zmarłego monarchy - Magnus VII Eriksson (1319-1344). Unię między dwoma krajami szybko Norwegowie zerwali niezadowoleni z arbitralnych posunięć nowego władcy. Zgodzili się natomiast uznać za króla jego syna, po dojściu do pełnoletności. Tak też się stało i władający w latach 1344-1380 Haakon VI Magnusson był ostatnim "własnym" królem Norwegów.
 
DESTYNACJE EUROPEJSKIE  ATRAKCJE TURYSTYCZNE EUROPY
STRONA ZAWODOWEGO PILOTA WYCIECZEK ZAGRANICZNYCH