POSZUKUJESZ WYDAWNICTW PODRÓŻNICZYCH O AUSTRII?
ZAPRASZAM DO KSIĘGARNI INTERNETOWEJ "BEZDROŻA"



AUSTRIA
WIEDEŃ
WIEDEŃ - GALERIA ZDJĘĆ
ZABYTKI WIEDNIA

KATEDRA ŚW. SZCZEPANA W WIEDNIU

Katedra Świętego Szczepana Męczennika w Wiedniu wznosi się w centrum Stephansplatz w sercu najstarszej części miasta. Katedra jest najważniejszą i jedną z najstarszych świątyń w stolicy Austrii. Siedziba arcybiskupa. Miejsce najważniejszych uroczystości w życiu Habsburgów. Należy do wielkiej rodziny austriackich kościołów halowych. Część fundamentów i murów zachodnich pochodzi z epoki późnoromańskiej. Budowa obecnego kościoła przypada na lata 1300-1510. Trzy nawy niemal jednakowej szerokości przechodzą wprost w prezbiterium i kończą się półośmiobocznymi apsydami. Nawa główna jest o około 6 m wyższa od bocznych, przez co mrok w środku kościoła jest jeszcze większy niż w zwykłym kościele halowym. Sklepienia są częściowo krzyżowe, częściowo gwiazdowe lub siatkowe, niezbyt ozdobione. Ramiona nieistniejącej nawy poprzecznej zastępują niejako dwie boczne wieże, z których ukończono tylko południową. Mało efektowny front i ogromna masa dachu nakrywającego całość nadają budowli charakter ociężały. Katedra należy do największych świątyń europejskich. W całości katedra jest wzniesiona z ciosanego kamienia.

ZARYS HISTORII
Obecna katedra jest trzecią świątynią znajdującą się w tym miejscu. Dwie wcześniejsze powstały za czasów panowania dynastii Babenbergów; z pierwszej zachowały się jedynie relikty w podziemiach obecnej katedry, z drugiej przetrwała częściowo fasada zachodnia. W roku 1137 erygowano pierwszą świątynię, dokonał tego biskup passawski Reginbert von Hagenau. Konsekracji dokonano 10 lat później, a budowę ukończono w roku 1160 roku. Kościół, który wtedy wybudowano był trzecim w Wiedniu kościołem parafialnym. Po dwóch pożarach świątynię całkowicie przebudowano w formie późnoromańskiej i konsekrowano w 1263 roku za panowania króla czeskiego Ottokara II (1253-1278). Do dziś zachowały się elementy tej świątyni w dolnych partiach zachodniej fasady: portal zwany Riesentor, dolne kondygnacje wież zachodnich zwanych Wieżami Pogan (Heidentürme) oraz niewielkie fragmenty pierwotnego chóru zachodniego.
Obecny kościół gotycki powstawał etapami w latach 1300-1510 i jest jedną z najważniejszych fundacji władców z dynastii Habsburgów. Prace nad katedrą rozpoczęto od budowy chóru (1304-1340), który zwany jest od imienia fundatora, króla niemieckiego Albrechta I Habsburga (1298-1308) albertyńskim, w formie trójnawowej hali o szerokości dawnego romańskiego transeptu z prezbiterium na osi. Za czasów panowania księcia Austrii Rudolfa IV Założyciela (1358-1365) - który w znacznej mierze sfinansował budowę i uchodzi za fundatora katedry - od 1359 r. rozpoczęto budowę korpusu nawowego o odmiennej strukturze w formie tzw. pseudohali (światło pada z okien naw bocznych, które są niższe od nawy głównej) nakrytej wspólnym dachem. Po obu bokach transeptu zaczęto wznosić wieże z kaplicami, które pierwotnie miały mieć taką samą formę i wysokość, jednak w całości wzniesiono jedynie wieżę południową. W roku 1433 ukończono wieżę południową (Wieża Stefll). Budowa nawy głównej przypada na lata 1440-1459. Wieża północna (Wieża Orla) była wznoszona w latach 1450-1578, jednak nigdy nie została w pełni ukończona. Na rok 1469, za panowania cesarza Fryderyka III (1452-1493), przypada data podniesienia kościoła do rangi katedry. Pierwszym biskupem Wiednia był Leo von Spaur. W roku 1640 pojawiły się pierwsze dekoracje barokowe we wnętrzu katedry, pełna zaś ofensywa detali barokowych nastąpiła na początku XVIII wieku. W czasie oblężenia Wiednia przez Turków w roku 1683 świątynia została uszkodzona przez pociski armat tureckich. W roku 1720 otworzono pod kościołem katakumby, służące później jako cmentarz. Od roku 1723 katedra jest siedzibą arcybiskupa wiedeńskiego. W czasie wojen napoleońskich (1809) katedra ponownie ucierpiała od ostrzału artyleryjskiego, tym razem ze strony wojsk francuskich. Na wiek XIX przypada gruntowna konserwacja katedry. Dobudowano m.in. według zachowanych rysunków Hansa Buchshauma wimpergi, planowano także podwyższenie wieży północnej, ale przeciwko tej koncepcji były władze Wiednia. II wojna światowa, a szczególnie walki o Wiedeń w roku 1945, spowodowały poważne zniszczenia katedry. Trwający trzy dni pożar zniszczył późnogotyckie stalle z 1487 dzieło snycerza Rollingera. Kościół ponownie otwarto w 23 kwietnia 1952 roku. Prace konserwatorskie wciąż trwają.

ELEMENTY ZEWNĘTRZNE

WIEŻE POGAN (Heidentürme)
Zachodnią fasadę katedry flankują dwie oktogonalne wysokie na 65 metrów wieże. Pozostałość po kościele późnoromańskim.

BRAMA OLBRZYMA (Riesentor)
Pierwotnie otwierano ją wyłącznie dla cesarzy. Tympanon nad portalem i kolumny po obu stronach pokrywają romańskie rzeźby przedstawiające Chrystusa w chwale z dwoma aniołami po bokach w otoczeniu świętych i mistycznych stworów. Fasada zachodnia została świadomie zachowana podczas przebudowy katedry, co jest interpretowane jako gest pamięci o Babenbergach, ponadto fundatorzy gotyckiej katedry Habsburgowie podkreślili metrykę w ramach aspiracji związanych z utworzeniem w Wiedniu samodzielnej diecezji.

BRAMA BISKUPIA (Bischofstor)
Znajduje się od strony północnej i powstała w 1360 roku z gotyckim portalem. W tympanonie gdzie kompozycja scen figuralnych jest podzielona na dwie kondygnacje odnajdujemy na dole Zaśnięcie, a powyżej Koronację Najświętszej Maryi Panny. Przez wiele lat było to wejście wyłącznie dla kobiet. Na kolumnie stoi posąg Matki Bożej w płaszczu.

BRAMA ŚPIEWAKÓW (Singertor)
Znajduje się od strony południowej, datowana na drugą połowę XIV wieku z realistycznymi przedstawieniami na ościeżach, ukazani są w strojach koronacyjnych książę Rudolf IV i Katarzyna Czeska. Cesarz jest przedstawiony jako fundator - trzyma model gotyckiej katedry. Parze cesarskiej towarzyszą rycerze trzymający tarcze z herbami. Tympanom tworzy kilka szeregów scen z życia Św. Pawła. Tą bramą mogli dawniej wchodzić do świątyni wyłącznie mężczyźni.

ORLA WIEŻA (Adlerturm)
Wysoka na 68 m wieża północna. W 1511 r. prace nad budową wieży przerwano i nigdy jej nie dokończono. W 1578 roku wieża otrzymała prowizoryczną górną kondygnację zwieńczoną renesansowym hełmem. Wieża mieści od 1957 roku trzeci co do wielkości wiszący dzwon w Europie Pummerin. Twórcą wieży, jak również sklepienia nawy głównej był Hans Puchsbaum (1390-1454), który nie dożył czasu jej ukończenia.

PUMMERIN
Wewnątrz czterech wież katedry wiszą 22 dzwony z lat 1280-1960. Najsławniejszym dzownem jest Dzwon Maryi Panny bardziej znany jako Pummerin, który wisi w górnej kondygnacji wieży północnej. Jest to największy dzwon Austrii i trzeci co do wielkości bijący dzwon w Europie. Dzwon został odlany w roku 1711 za pontyfikatu biskupa Franza Ferdinanda Freiherra von Rummel. Odlano go z tureckich armat zdobytych podczas Odsieczy Wiedeńskiej. Po zniszczeniu w wyniku pożaru katedry w 1945 roku spowodowanego przez działania wojenne, Pummerin ponownie odlano w 1951 roku z resztek pierwotnego spiżu. Obecny dzwon waży 23,5 tony, wysoki jest na 2,15 m, bije w główne uroczystości kościelne oraz na Nowy Rok.

WIEŻA STEFLL
Dominantą katedry jest południowa wieża, wysoka na blisko 137 metrów. Mieszkańcy Wiednia nazywają potocznie wieżę Steffl (zdrobnienie imienia Szczepan). Budowa jej trwała 65 lat, od roku 1368 do roku 1433 (Hans von Prachatitz i jego syn Peter). Podczas oblężeń miasta w roku 1529 oraz 1683 roku stanowiła główny punkt obserwacyjny, ponadto znajdował się w niej punkt komendanta, który zarządzał obroną miejskich obwarowań. Po odbudowie ze zniszczeń wojennych, od 1955 roku stała się ogólnodostępnym punktem widokowym. Na jej szczycie znajduje się dwugłowy orzeł cesarski godło Habsburgów, na jego piersiach umieszczony jest w tarczy herbowej podwójny krzyż, który nie tylko odnosi się do statutu arcybiskupiej świątyni, lecz również do dualistycznej monarchii austro-węgierskiej.

WNĘTRZE KATEDRY

OŁTARZ GŁÓWNY
Został ukończony w 1647 roku. Obraz pędzla Tobiasa Potzla przedstawia ukamienowanie Św. Szczepana i sferę niebiańską, gdzie ukazany jest Chrystus trzymający krzyż symbolizujący jego cierpienie i męczeńską śmierć. Ołtarz, który w swojej formie nawiązuje do idei Porta-Coelis (Bramy Niebiańskiej) powstał w ciągu sześciu lat, od 1641 roku. Zleceniodawcą był ówczesny biskup Wiednia Philipp Friedrich Graf Breuner. Nastawę ołtarzową wykonano z trzech rodzajów marmuru, który został sprowadzony z Polski oraz Styrii i Tyrolu. Dolną kondygnację zdobią posągi świętych Leopolda, Floriana, Sebastiana i Rocha. W górnej kondygnacji znajduje się obraz przedstawiający Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny. Na zwieńczeniu rzeźba Madonny z Dzieciątkiem.

OŁTARZ Z WIENER NEUSTADT
Gotycki poliptyk wykonany na zamówienie Fryderyka III dla opactwa cysterskiego w Viktring (okolice Klagenfurtu), rzeźbiony w drewnie i polichromowany. Główna scena składa się z dwóch części, na dole ukazano Matkę Bożą z Dzieciątkiem i Świętymi Katarzyną i Barbarą w typie Sacra Conversazione, górną partię tworzy przedstawienie Koronacji Najświętszej Maryi Panny. Na rewersach malowane sceny z życia Najświętszej Maryi Panny i Chrystusa, oraz wizerunki świętych Apostołów, Męczenników i Dziewic. Nazwę swoją zawdzięcza miejscowości położonej w Dolnej Austrii gdzie znajdował się w latach 1786-1885. Ołtarz znajduje się we wschodniej części północnej nawy katedry, przy absydzie. Na predelli umieszczono skrót dewizy Habsburgów: AEIOU
"Austriae est imperio optime unita". (Austria jest cesarstwem, najlepszą jednością)
"Austriae erit in orbe ultima". (Austria przetrwa najdłużej na świecie)
"Austriae est imperare orbi universo". (Austria jest cesarstwem, które rządzi światem)

NAGROBEK FRYDERYKA III
Gotycki grobowiec Fryderyka III wykonany z czerwonego marmuru. Został zaprojektowany i wykonany przez Mikołaja Gerhardta z Lejdy, przypuszczalnie nauczyciela Wita Stwosza, a następnie dokończony przez Maxa Welmeta i Michaela Tichera. Przedstawia m.in. na tumbie wizerunek leżącego władcy w stroju koronacyjnym, trzymających w rękach insygnia: miecz i jabłko królewskie. Znajduje się we wschodniej części nawy południowej

KAZALNICA
Usytuowana jest przy trzecim z południowych filarów nawy głównej katedry. Jest w Austrii cennym przykładem późnogotyckiej rzeźby. Została wykonana z piaskowca w 1513 roku przez Antona Pilgrama. Pod schodami ambony znajduje się autoportret artysty ukazany w sposób bardzo realistyczny, tworzący jednocześnie scenę rodzajową: Pilgram patrzy na widza przez okno, wyciągając na zewnętrzny jego parapet naostrzone dłuto. Istnieje wersja, iż twórcą dzieła był Mikołaj z Lejdy. Na oknie widnieje gmerk artysty. Ambona posiada bogatą dekorację, którą tworzą formy gotyckiej architektury. Wśród licznych rzeźb i reliefów wyróżniają się popiersia czterech Ojców Kościoła, świętych: Hieronima, Augustyna, Ambrożego oraz Grzegorza.

MAUZOLEUM HABSBURGÓW
W podziemiach katedry mieści się krypta zbudowana w czasach Rudolfa IV, w której spoczywają władcy Austrii, a właściwie ich trzewia oraz osobistości związane z austriacką linią Habsburgów. Katedra jest jednym z trzech miejsc spoczynku władców Austrii. Drugim miejscem spoczynku Habsburgów (ich zwłok) jest Krypta Cesarzy w podziemiach kościoła Kapucynów na Neuer Markt. Serca zaś - w srebrnych urnach znajdują się w kościele Augustianów. Protokół nakazywał trzy różne miejsca pochówku. Taki był jeden z przywilejów bycia Habsburgiem. W krypcie znalazło spoczynek 78 członków dynastii Habsburgów.
Ponadto katedralna krypta jest miejscem pochówku arcybiskupów wiedeńskich oraz dwóch artystów austriackich doby baroku: Johanna Lucasa von Hildebrandta (14 listopada 1668 - 16 listopada 1745) oraz Johanna Bernharda Fischera von Erlach (20 lipca 1656 - 5 kwietnia 1723).

OBRAZ MATKI BOŻEJ Z PÓCS(obecnie węgierskie miasteczko Máriapócs)
Obraz jest otoczoną wielkim kultem ikoną Maryi z Dzieciątkiem o wymiarach 50x70 cm. Namalowany został według tradycji 1676 roku, jako wotum dla greckokatolickiej cerkwi w Máriapócs (dawniej Pócs) we wschodnich Węgrzech. Czczony był jako ikona płacząca i palladium, dzięki któremu arcyksiążę Eugeniusz Sabaudzki odniósł zwycięstwo nad Turkami pod Zentą (11 września 1697). Na rozkaz cesarza Leopolda I (1658-1705) w tryumfalnej kilkumiesięcznej procesji ikona została sprowadzona do Wiednia, gdzie została uznana patronką miasta. Z tej okazji cesarzowa Eleonora Magdalena złożyła bogate dary, by nowy kult otrzymał jak najwystawniejszą oprawę. W latach 1697-1945 obraz był umieszczony w ołtarzu głównym, a po powojennej odbudowie katedry od 1954 znajduje się pod późnogotyckim baldachimem ołtarzowym z 1515 w nawie południowej. Na Węgrzech, w narodowym sanktuarium maryjnym w Máriapócs, jest czczona ikona z 1707 roku, będąca kopią oryginału.

CIEKAWOSTKI
* W literaturze popularnej katedra występuje pod błędnym wezwaniem Św. Stefana - papieża lub, bardziej prawdopodobne, króla - patrona Węgier. Taki stan pogłębia fakt, że imiona Stefan i Szczepan w większości innych języków nie są różnicowane.
* Wizerunek katedry umieszczony jest na austriackiej monecie 10 centowej.
* Steffl - potoczna nazwa najwyższej wieży katedralnej jest nazwą jednego z austriackich piw.
* Podczas ostatniej pielgrzymki do Austrii w sierpniu 2007 r. Benedykt XVI odprawił tu uroczyste nabożeństwo. Podczas trzech pielgrzymek do Austrii Jana Pawła II, katedra wiedeńska była świadkiem odwiedzin papieża w 1983 r., kiedy to odprawił w niej mszę św.
* Wezwanie nadali inicjatorzy budowy kościoła, Leopold IV i biskupi Passawy, których siedziba, katedra w Passawie, jest także dedykowana św. Szczepanowi. Biskupstwo passawskie, któremu Wiedeń był podporządkowany do 1469/79 r. założył w 739 św. Bonifacy.
* Przed Bramą Olbrzyma wymierzano dawniej sprawiedliwość.
* Wszyscy najwięksi osiemnasto- i dziewiętnastowieczni muzycy mieszkali lub tworzyli w okolicach katedry.
* W dziecięcym chórze katedralnym śpiewał młodziutki Haydn.
* W katedrze brali ślub Haydn, Mozart (także pgrzeb) i Strauss - syn.
* Glazurowane płytki dachu są w dziesięciu kolorach.
* Wymiary katedry:
Długość: 107,2 m
Szerokość: 34,2 m
Wysokość naw bocznych: 22,4 m
Wysokość nawy głównej: 28,0 m
Wysokość prezbiterium: 22,4 m
Wieża południowa – tzw. Steffl: 136,44 m
Wieża północna: 68,3 m
Wysokość wież fasady zachodniej: 66,3 m oraz 65,3 m
Wysokość dachu (wraz z kalenicą): 47,85 m

POLECAM STRONY
Oficjalna strona katedry
 
DESTYNACJE EUROPEJSKIE  ATRAKCJE TURYSTYCZNE EUROPY
STRONA ZAWODOWEGO PILOTA WYCIECZEK ZAGRANICZNYCH