POSZUKUJESZ WYDAWNICTW PODRÓŻNICZYCH O WŁOSZECH?
ZAPRASZAM DO KSIĘGARNI INTERNETOWEJ "BEZDROŻA"



WATYKAN

HISTORIA PAŃSTWA WATYKAŃSKIEGO W ZARYSIE

Państwo Watykańskie należy do najmłodszych państw europejskich. Historia jego powstania sięga roku 1929 - liczy więc 80 lat. Pod pewnymi względami jest kontynuatorem Państwa Kościelnego, istniejącego od roku 754 do roku 1870, które zniknęło z mapy politycznej świata wraz z powstaniem Królestwa Włoskiego ze stolicą w Rzymie. W okresie "niebytu państwowego", zwanym "problemem rzymskim" zasiadający na tronie piotrowym papieże: Pius IX (1846-1878) - ostatni papież Państwa Kościelnego, Leon XIII (1878-1903), Pius X (1903-1914) i Benedykt XV (1914-1922) nie byli w stanie w obliczu ówczesnej sytuacji politycznej panującej na Półwyspie Apenińskim, jak i w Europie rozwiązać "problemu rzymskiego" w sposób, który dopiero papież Pius XI mógł uczynić, czyli doprowadzić do powstania nowej państwowości kościelnej - Państwa Watykańskiego. Historię tego państwa przedstawię poprzez pryzmat pontyfikatów papieskich.

PIUS XI (1922-1932)
Achille Ratti - urodzony w Desio pod Monzą 6 lutego 1857 r. Jego programem był, jak to sam sformułował: "Pokój Chrystusa w państwie Chrystusa" podyktowany okropnościami i skutkami I wojny światowej. Dziełem jego pontyfikatu jest powstanie Państwa Watykanskiego. Układy laterańskie doprowadziły także do pojednania papieża z państwem włoskim, do czego w sposób istotny przyczynił się Benito Mussolini (1883-1943), ówczesny "duce" Italii.

Ku porozumieniu Włoch z Watykanem Niezależny Kościół stanowił jeden z najtrudniejszych problemów dla państwa faszystowskiego. Trudno bowiem było myśleć o pełnym autokratyzmie bez podporządkowania tej instytucji, która przez wieki wpływała na kształtowanie się mentalności Włochów. Przede wszystkim niezbędne było uregulowanie stosunków z Watykanem. Papież nie mógł w sposób trwały podtrzymywać niechęci do państwa włoskiego wśród ludności włoskiej. Nie było też szans, by jakakolwiek interwencja zagraniczna zmieniła istniejący układ stosunków na Półwyspie Apenińskim. Wskutek zastrzeżenia włoskiego, zawartego w układzie londyńskim, Benedykt XV nie został nawet dopuszczony do udziału w konferencji pokojowej po zakończeniu I wojny światowej. Niemniej tuż po wojnie zaczęły się pertraktacje na temat unormowania stosunków między Watykanem a państwem włoskim. Mussolini, który występował początkowo jako wróg Kościoła, z czasem docenił znaczenie tej instytucji i poszedł na wyraźne ustępstwa zarówno w dobie marszu na Rzym, jak i przed wyborami 1924 r. Wkrótce przywódcy faszystowscy zaczęli brać czynny udział w ceremoniach kościelnych, a potem sam Mussolini ochrzcił swe dzieci i wziął ślub kościelny z donną Rachelą.

Watykan zdawał sobie sprawę, że Mussolini czuł się mniej związany niż liberałowie poprzednimi rozstrzygnięciami w sprawie papieża i że mógł podejmować decyzje nie licząc się zbytnio z opinią publiczną. Kościół spodziewał się, że w tej sytuacji uzyska lepsze warunki rozwiązania "sprawy rzymskiej", faszyści zaś zakładali, że pozyskany przez ustępstwa Kościół stanie się jedną z podstaw ich władzy. Rozpoczęte w 1926 roku oficjalne rokowania przedstawiciela rządu Domenico Barone i Watykanu Francesco Pacellego doprowadziły w listopadzie tego roku do wstępnego porozumienia co do uregulowania "sprawy rzymskiej".

Pius XI nalegał jednak na jednoczesne zawarcie konkordatu, regulującego stosunki między państwem a Kościołem. Sprawa ta jednak napotkała trudności. Były one tym większe, że dążąc do stworzenia jednolitej organizacji młodzieżowej władze jednostronnie zlikwidowały katolickie harcerstwo.
Dopiero dwa lata później rokowania wkroczyły w decydująca fazę. 11 lutego 1929 roku o godzinie 12.00 Mussolini i sekretarz stanu Gasparii podpisali ugodę w pałacu Laterańskim. Pakty laterańskie składały się z traktatu, konwencji finansowej i konkordatu. Na podstawie traktatu powstało Miasto Watykańskie (Citta del Vaticano) jako odrębne, suwerenne państwo. Kościół uznał formalnie istnienie państwa włoskiego (Pius XI potwierdził fakty dokonane przed 59 laty, kiedy to zredukowano do minimum władzę świecką jego poprzedników na Półwyspie Apenińskim, uznał królestwo Włoch pod panowaniem dynastii Sabaudzkiej, w którego skład wchodzi również Rzym, jako stolica państwa). Miasto Watykan miało prawo do posiadania własnej armii, policji, sądownictwa, gazet, rozgłośni radiowej, nawet więzienia. Tytułem wyrównania za straty poniesione od 1870 roku Watykan otrzymywał 750 mln lirów oraz 1 mld w pożytce 5-procentowej, co czyniło go wielkim posiadaczem włoskich papierów wartościowych i wiązało z rządem włoskim. Zarazem postanowienia konkordatu ustalały religię katolicką za "jedyną religię państwową" we Włoszech. Rząd włoski brał ją w opiekę, do jego obowiązków należały też starania, by nic nie naruszyło "świętego charakteru" Rzymu jako centrum religijnego. Kościół miał wprawdzie porozumiewać się z rządem włoskim przy obsadzaniu diecezji i parafii, biskupi jednak mieli zastrzeżoną swobodę publikowania swych pism oficjalnych. W szkołach podstawowych i średnich wprowadzono przymusową naukę religii. W ręku Kościoła miało pozostać zawieranie małżeństwa. Państwo wreszcie zobowiązało się nie zatrudniać eks-księży. Nastąpiły też pewne ograniczenia w swobodzie kultu i propagowania wyznań protestanckich. Watykan nie krył swojego zadowolenia z osiągniętych porozumień. W trzy dni zaledwie po podpisaniu układów laterańskich Pius XI mówił o staraniach jakie poprzedziły te akty:"Doznaliśmy również szlachetnej i wydatnej pomocy z drugiej strony. Bez wątpienia potrzebny był człowiek taki jak ów, którego Opatrzność nam zesłała...""Mężem opatrznościowym"był rzecz jasna Mussolini, który "zwrócił Bogu Włochy, a Włochom Boga". Przypominano we Włoszech i w Watykanie słowa wybitnego polityka włoskiego, Francesca Crispiego:"Największym włoskim mężem stanu będzie ten, który rozwiąże kwestię rzymską".

W roku 1931 doszło wprawdzie do napięć między duce i papieżem ze względu na to, że rząd nie zgodził się na działalność syndykalną i sportową Akcji Katolickiej, ale znaleziono modus vivendi, albowiem Pius XI unikał starć frontalnych z faszystami i mimo, że potępiał ich ekstremizm, widział w nich główną siłę w walce z komunizmem i socjalizmem. Pius XI, jakkolwiek chwalił Mussoliniego, zachowywał jednak niezależność i potrafił w swych wystąpieniach nie tylko krytykować, ale nawet potępiać związany z ideologią faszystowską rasizm czy nacjonalizm. Nie wszyscy jednak wyżsi duchowni we Włoszech zdobywali się na takie stanowisko i nie brakowało wypadków serwilizmu. Podczas uroczystości oficjalnych wielu księży defilowało przed duce, na trybunach i na ulicach podnosili ręce w faszystowskim pozdrowieniu, poświęcali budynki partyjne. Kościół nie doceniał elementu przemocy, typowego dla rządów faszystowskich. Kilka lat później podobnie będzie wyglądała sytuacja w III Rzeszy. Współdziałanie Kościoła z państwem faszystowskim wśród częśći katolików, także włoskich, budziło zastrzeżenia.

Ważnymi częściami składowymi w odniesieniu do religii, Kościoła, polityki międzynarodowej i kultury pontyfikatu Piusa XI są także:
- 22 encykliki - w encyklice "Mit brennender Sorge" z 14 marca 1937 roku Pius XI napiętnował ideologię hitleryzmu, zaś w "Divini Redemptoris" z 19 marca tego samego roku potępił antyreligijny komunizm;
- podpisał 11 konkordatów, m.in. z Polską (1925), Austrią (1933) i III Rzeszą (1933);
- przeprowadził 500 beatyfikacji i 33 kanonizacje;
- wprowadził święto Chrystusa Króla;
- zarządził w latach: 1925, 1929 i 1933 obchody roku Świętego;
- utworzył Muzeum Misyjno-Etnologiczne w 1927 roku (obecnie w składzie Muzeów Watykanskich);
- doprowadził do powstania Radia Watykańskiego (1931);
- zreorganizował w 1936 roku Papieską Akademię Nauk, powstałą w roku 1603.
Piusa XI związki z Polską:
- w latach 1919-1921 był pierwszym nuncjuszem apostolskim w Polsce;
- jako jedyny dyplomata zagraniczny nie opuścił zagrożonej przez bolszewików Warszawy;
- z jego polecenia utworzono w Grotach Watykańskich kaplicę Matki Bożej Częstochowskiej;
- kanonizował 17 kwietnia 1938 roku Andrzeja Bobolę.

PIUS XII (1939-1958)
Eugenio Pacelli - urodzony 2 marca 1876 roku w Rzymie. Program jego pontyfikatu to"Pokój jest dziełem sprawiedliwości". Spośród papieży XX wieku budzi największe kontrowersje gdy chodzi o ocenę jego rządów, zwłaszcza krytykowana jest jego postawa wobec III Rzeszy i skutków II wojny światowej (m.in. milczenie w sprawie eksterminacji Żydów). Często określany jako germanofil lub "papież niemiecki" - w jego najbliższym otoczeniu byli tylko Niemcy. Wyznaczniki pontyfikatu Piusa XII:
- 20 października 1939 roku w encyklice "Summi Pontificatus" potępił rozpętanie II wojny światowej przez totalitaryzmy Niemiec i ZSRR;
- 13 lipca 1949 roku swoim dekretem nałożył ekskomunikę na członków partii komunistycznych;
- w czasie II wojny światowej swoją polityką starał się utrzymać Rzym z dala od walk i nalotów bombowych;
- udzielił bezpośredniej pomocy w postaci azylu 5000 Żydów;
- 1 listopada 1950 roku (w Roku Jubileuszowym) ogłosił dogmat o fizycznym Wniebowzięciu Maryi;
- przeprowadził 33 kanonizacje;
- zezwolił na prace archeologiczne pod bazyliką św. Piotra, które miały na celu zidentyfikowanie grobu św. Piotra;
- otworzył nowoczesne centrum radiowe w Santa Maria di Galeria pod Rzymem.
22 grudnia 1946 roku została uchwalona konstytucja Republiki Włoskiej, która weszła w życie 1 stycznia 1947 roku. Artykuł 7 konstytucji ponownie eksponował pakty laterańskie, religia katolicka pozostawała religią państwową Włoch.

JAN XXIII (1958-1963)
Angello Giuseppe Roncalli - urodzony 25 listopada 1881 roku w Sotto il Monte. Doświadczony dyplomata watykański, m.in. był wizytatorem apostolskim w Bułgarii, następnie w Grecji i Turcji oraz we Francji. Jako papież rozpoczął politykę otwarcia i dostosowywania Kościoła katolickiego do wymogów współczesności (tzw. aggiornamento).
Wyznaczniki pontyfikatu Jana XXIII:
- zwołał synod diecezjalny dla miasta Rzymu 24-31 stycznia 1960 (pierwszy w ogóle dla tego miasta);
- rozpoczął prace nad stworzeniem nowego prawa kościelnego (Codex Juris Canonici), które zakończyły się w 1983 roku;
- zwołał Sobór Watykański II, którego obrady otworzył 11 października 1962 roku; obrady trwały jeszcze po jego śmierci;
- jako pierwszy papież od 100 lat odbył podróż poza Watykan - na tydzień przed otwarciem soboru udał się z pielgrzymką do Loreto i Asyżu;
- również jako pierwszy papież od 100 lat odbył oficjalne spotkanie poza Watykanem
(w więzieniu);
- był pierwszym papieżem, który złożył wizytę prezydentowi Włoch na Kwirynale;
- wśród encyklik wyróżnia się encyklika społeczna "Mater et magistra" z 15 maja 1961 roku
i "Pacem in terris" z 11 kwietnia 1963 roku, na temat pokoju wśród wszystkich narodów
w wolności i sprawiedliwości;
- przyjął na audiencji córkę i zięcia Chruszczowa.
Jan XXIII i jego związki z Polską:
- odwiedził ziemię polską w roku 1912 i 1929;
- zarządził otwarcie przewodu beatyfikacyjnego Maksymiliana Kolbego.
Określenia jakie mu nadano"Jan Dobry", "Dobry Papież Jan", "Jan Odważny", wyrażają nie tylko istotę jego charakteru i działania, ale i sympatię, jaką się cieszył ze strony wierzących i niewierzących.

PAWEŁ VI (1963-1978)
Giovanni Battista Montini - urodzony 28 września 1897 roku w pobliżu Brescii. Pracownik dyplomacji watykańskiej. Główny doradca Jana XXIII. Aktywnie uczestniczył w pracach II soboru Watykańskiego. Wyznaczniki pontyfikatu Pawła VI:
- doprowadził do końca prace II Soboru Watykańskiego i zamknął jego obrady 8 grudnia 1965 roku;
- wprowadził szereg reform:
- w 1964 roku utworzył Sekretariat ds. Religii Niechrześcijańskich;
- w 1965 roku utworzył Sekretariat dla Niewierzących i w miejsce Świętego Oficjum - Kongregację Doktryny Wiary;
- w 1966 roku zlikwidował "Indeks Ksiąg Zakazanych";
- przeprowadził głęboką reformę funkcjonowania Kurii Rzymskiej konstytucją Regimini Ecclesiae Universae w 1967 roku;
- zreorganizował Kolegium Kardynalskie;
- wprowadził na mocy postanowień II Soboru Watykańskiego języki narodowe do liturgii Mszy Świętej;
- autor 7 encyklik, m.in. "Populorum progressio" (1967) i "Humanae vitae" (1968);
- był pierwszym papieżem w XX wieku, który zaczął składać wizyty duszpasterskie za granicą, odwiedzając:
- Izrael - Jerozolima (1964), Indie - Bombaj (1964), Turcję - Konstantynopol (1967), Portugalię - Fatima (1967), Kolumbię - Bogota (1968), Szwajcarię - Genewa (1969), Ugandę (1969), kraje Dalekiego Wschodu (1970);
- 4 października 1965 roku przemawiał na sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ w Nowym Jorku;
- w roku 1966 i 1970 przyjął ministra spraw zagranicznych ZSRR A. Gromykę;
- w 1965 roku zniósł ekskomunikę Kościołów prawosławnych, po spotkaniu z patriarchą Konstantynopola Atenagorasem.
Związki Pawła VI z Polską:
- w roku 1923 przebywał w Polsce jako sekretarz nuncjusza apostolskiego;
- przeprowadził beatyfikację Maksymiliana Kolbego 17 października 1970 roku;
- w 1972 roku wydał bullę "Episcoporum Poloniae coetus", na mocy której zostały znormalizowane stosunki kościelne na polskich Ziemiach Odzyskanych;
- przyjął na audiencji I Sekretarza PZPR Edwarda Gierka.

JAN PAWEŁ I (26 sierpień-28 wrzesień 1978)
Albino Luciani - urodzony 17 października 1912 roku w Canale d'Agordo. Wzorem dla niego był papież Grzegorz I Wielki (590-640) zaś program odnosił się do Jana XXIII i Pawła VI (stąd imiona Jan Paweł). Zmarł po 33 dniach pontyfikatu.

JAN PAWEŁ II (1978-2005)
Karol Józef Wojtyła - urodzony 18 maja 1920 roku w Wadowicach. Również on - jak jego poprzednik - w wyborze swojego imienia wyraził swój program: pogłębianie życia Kościoła i w Kościele oraz współudział w rozwiązywaniu wielkich spraw epoki: pokoju, praw człowieka, wolności, a także sprzeciw wobec totalitaryzmów i nowa ewangelizacja. Po raz pierwszy od 456 lat papieżem nie był Włoch. Papież - pielgrzym. Wyznaczniki pontyfikatu Jana Pawła II:
- w 1984 roku przeprowadził reformę Prawa Kanonicznego;
- w 1985 roku wprowadził tradycję Światowych Dni Młodzieży;
- w 1986 roku przewodził Światowemu Soborowi Pokoju w Asyżu;
- w ramach pojednania z Żydami złożył wizytę w Wielkiej Synagodze w Rzymie w 1986 roku i odbył pielgrzymkę do Ziemi Świętej w r. 2000;
- w 1992 roku wprowadził nowy Katechizm Kościoła Katolickiego;
- odbył 143 podróże po diecezjach i regionach włoskich, odwiedził 303 parafie diecezji rzymskiej;
- przeprowadził 142 procesy beatyfikacyjne i 50 procesów kanonizacyjnych, wynosząc na ołtarze 1343 postaci (160 Polaków), w tym 482 nowych Świętych;
- odbył 104 pielgrzymki zagraniczne do 124 krajów świata (8 razy odwiedził ojczyznę);
- przyjął 426 szefów państw i koronowanych głów;
- jest autorem 14 encyklik, w tym "Laborem Exercens" ("O pracy ludzkiej" - 1981) i "Sollicitudo Rei Socialis" ("Społeczna troska" - 1987);
- wydał 14 Adhortacji Apostolskich, 11 Konstytucji Apostolskich i 42 Listy Apostolskie.
W 1984 roku podpisano nowy konkordat pomiędzy Stolicą Apostolską i Republiką Włoską, na mocy którego katolicyzm utracił status religii państwowej Włoch.

BENEDYKT XVI (od 2005)
Joseph Alois Ratzinger urodzony 16 kwietnia 1927 roku w Marktl am Inn. Najstarszy w momencie wyboru papież od 275 lat. Pierwszy Niemiec na tronie papieskim od 480 lat (po Hardianie VI z Utrechtu). Wyznaczniki pontyfikatu Benedykta XVI:
- maj 2005 - podróż apostolska do Bari (Włochy);
- czerwiec 2005 - wizyta u prezydenta Włoch na Kwirynale;
- sierpień 2005 - pierwsza podróż zagraniczna. Papież uczestniczył w Światowych Dniach Młodzieży w Kolonii;
- 25 styczeń 2006 - encyklika "Deus Caritas Est";
- maj 2006 - podróż apostolska do Polski;
- sierpień 2006 - podróż apostolska do Hiszpanii;
- wrzesień 2006 - wizyta w Sanktuarium Volto Santo w Monoppello we Włoszech;
- wrzesień 2006 - podróż apostolska do Niemiec;
- listopad/grudzień podróż apostolska do Turcji;
- luty 2007 - Adhortacja Apostolska "Sacramentum Caritatis";
 
DESTYNACJE EUROPEJSKIE  ATRAKCJE TURYSTYCZNE EUROPY
STRONA ZAWODOWEGO PILOTA WYCIECZEK ZAGRANICZNYCH