POSZUKUJESZ WYDAWNICTW PODRÓŻNICZYCH O WATYKANIE?
ZAPRASZAM DO KSIĘGARNI INTERNETOWEJ "BEZDROŻA"



WATYKAN

HISTORIA BAZYLIKI ŚWIĘTEGO PIOTRA NA WATYKANIE W ZARYSIE

WATYKAN
Łacińskie zniekształcenie etruskiej nazwy, która oznaczała dobre miejsce do przepowiadania przyszłości na podstawie obserwacji błyskawic i walczących ptaków.

WATYKAŃSKIE WZGÓRZA
Ten pagórkowaty teren ze wzniesieniami dochodzącymi do kilkudziesięciu metrów wysokości należał do Etrurii i znajdował się pod wpływami najdalej na południe położonego miasta Etrusków - Veii. Rzymianie zdobyli obszar Wzgórz Watykańskich w roku 396 p.n.e. Przez całą historię starożytnego Rzymu ziemie te znajdowały się poza murami miejskimi, pomimo, że w wyniku reformy administracyjnej stolicy przeprowadzonej przez Oktawiana Augusta, Wzgórza Watykańskie znalazły się w obrębie XIV dzielnicy. Pierwsza wzmianka o tej części Rzymu pochodzi od Pliniusza Starszego (23-79), autora "Historii naturalnej" w 37 księgach. Mieszkańcy Rzymu przez cztery stulecia nie kwapili się z zagospodarowaniem tego terenu, leżącego na prawym brzegu Tybru, uważając go za niebezpieczny dla zdrowia, dziki i tajemniczy.

Osobą, która zaczęła porządkować ten obszar i przeobrażać w ogrody i park była Agrypina Starsza (14 p.n.e.- 33 n.e.), żona Germanika (15 p.n.e.- 19 n.e.) - wodza rzymskiego i bratanka cesarza Tyberiusza. Małżeństwo miało 9 dzieci, w tym Agrypinę Młodszą (15-59), późniejszą żonę cesarza Klaudiusza i matkę Nerona. W rozkwitających ogrodach częstym gościem był właśnie Neron.

Nieco później, u stóp najwyższego wzgórza cesarz Kaligula (37-41) wybudował cyrk, który możemy zlokalizować w części lewej dzisiejszego placu św. Piotra (patrząc na Bazylikę). Pośrodku cyrku został ustawiony egipski obelisk, który obecnie widzimy w części środkowej placu św. Piotra.

A czym był cyrk w starożytnym Rzymie? Otóż Rzymianie preferowali rozrywki, które były realnymi widowiskami, a były nimi m.in. wyścigi dwukołowych i czterokołowych wozów (kwadryg), dla takich właśnie zawodów były przeznaczone cyrki. Cyrk w pierwotnej formie był obiektem kolistym (circus-koło), z czasem bieżnię silnie wydłużono, wyścielając ubitym piaskiem (arena-piasek). Arena była przedzielona grubym, lecz niskim murem (spina), na którego końcach wznosiły się sygnały (metae) w kształcie obelisków. Pole areny było z jednej strony zakończone pełnym półkolem, z drugiej, skąd wyjeżdżały wozy, było zamknięte tępo murem z bramami. Wzdłuż bieżni piętrzyły się rzędy ławek dla widowni. Najniższy rząd siedzeń był znacznie wzniesiony ponad poziom areny, aby spłoszone konie nie mogły wpaść między publiczność. Zewnętrzne ściany cyrku rozwiązywano podobnie jak w teatrze, dzieląc je na dwa lub trzy piętra i wyzyskując wolne przestrzenie pod widownią na krużganki, jadłodajnie, składy, stajnie itp. Cesarz Neron (54-68) rozbudował około roku 60 cyrk Kaliguli. Po pożarze Rzymu w 64 roku męczył tu i palił żywcem przestępców, w tym chrześcijan (według tradycji).
W 64 lub 67 roku ukrzyżowano tu głową w dół, jak głosi tradycja, Apostoła Piotra. Jego ciało pochowane zostało w znajdującej się obok cyrku nekropolii. Po zabójstwie Nerona, cyrk zaczął popadać w ruinę i zapomnienie, a nekropolia natomiast rosła, by stać się z czasem jednym z miejsc kultu chrześcijańskiego na terenie stolicy imperium. W latach osiemdziesiątych I wieku, papież Anaklet I (79-90/92) wzniósł małe oratorium upamiętniające Świętego Piotra. Na terenie Wzgórz Watykańskich Rzymianie wybudowali również m.in. Naumachię Vaticana (arenę sportów wodnych) i Mauzoleum Hadriana. Przebiegała tędy via Cornelia (ulica wychodząca z miasta), oddzielając cyrk od nekropolii.

BAZYLIKA ŚWIĘTEGO PIOTRA (konstantyńska)
Ponad 250 lat później wybudowano w czasach Konstantyna Wielkiego okazałą, ogromną jak na ówczesne możliwości bazylikę św. Piotra. Została ona umiejscowiona częściowo na ruinach cyrku, częściowo na nekropolii, a jej absyda zawierała tradycyjny grób Świętego Piotra. Bazylikę budowano w latach 315-348, konsekrował ją w 326 roku papież Sylwester I (314-335). Kościół był pięcionawowy z poprzeczną nawą - transeptem i przylegającą do niej absydą w osi nawy głównej, 119 m długi, 64 m szeroki i 32 m wysoki, był skierowany na zachód. Przed nim znajdowało się obszerne atrium z fontanną umieszczoną w jego centralnej części (z tej fontanny zachowała się rzeźba szyszki pinii, która obecnie umieszczona jest na Dziedzińcu Szyszki w Muzeach Watykańskich). Bazylice towarzyszyła dzwonnica. Wnętrze kościoła zdobiły freski przedstawiające sceny ze Starego i Nowego Testamentu. Do wnętrza prowadziło 5 bram: Brama Sędziów (zastrzeżona dla konduktów żałobnych), Brama Srebrna, Brama Rzymska, Brama Raweńska i Brama Przewodników. W otoczeniu Bazyliki znajdowały się dwie kaplice: Kaplica św. Petroneli (Capella di Santa Petronella), na planie oktagonalnym i Kaplica św. Marii od Gorączki (Capella di Santa Maria delle Febbre). Budowla była kamienno-drewniana. Surowiec budowlany pochodził zarówno z cyrku Kaliguli-Nerona, jak i z nekropolii. Świątynia była w późniejszych wiekach wielokrotnie przebudowywana. W 847 roku napadli na Rzym, w tym i na Watykan arabscy piraci, stąd by zabezpieczyć Bazylikę św. Piotra, papież Leon IV (847-855) podjął decyzję o natychmiastowym otoczeniu kościoła i tutejszych budowli murem obronnym. W ten sposób powstało tzw. Miasto Leonowe (Civitas Leonina). Pierwszym papieżem pochowanym w tej bazylice był Leon I Wielki (440-461). Bazylika była świadkiem 23 koronacji monarchów europejskich.

Zanim przystąpię do przedstawienia współczesnej Bazyliki św. Piotra, wyjaśnijmy termin bazylika - otóż taka nazwa funkcjonowała już w starożytności, dla określenia budowli urzędowej (Grecja) i hali sądowo-targowej mieszczącej się na forum (Rzym). W architekturze chrześcijańskiej bazylika oznacza kościół wielonawowy, najczęściej budowany, w przeciwieństwie do kościoła halowego.

BAZYLIKA ŚWIĘTEGO PIOTRA
W XV wieku według relacji ówczesnych, bazylika konstantyńska była w bardzo opłakanym stanie technicznym i wymagała gruntownej przebudowy. Już w połowie tego stulecia tj. w 1452 roku Bernardo Rosselino na zlecenie papieża Mikołaja V (1447-1455), tuż po roku jubileuszowym 1450, rozpoczął prace budowlane, które przerwano po śmierci papieża. Wznowiono je na krótko w czasie pontyfikatu Pawła II (1464-1471) - dla nas znanego z tej racji, że nie zatwierdził drugiego pokoju toruńskiego.

Właściwe prace ruszyły w trakcie pontyfikatu Giuliano della Rovere, czyli Juliusza II (1503-1513), papieża-wodza wojskowego i mecenasa sztuki. Zatrudnił on Donato Bramante (1444-1514), by zbudował zupełnie nową bazylikę. Bramante zaprojektował pięciokopułowy układ centralny oparty na krzyżu greckim, z czteroma narożnymi ośmiobocznymi kaplicami, z których miały wyrastać wieże. Całość stanowić miała o pomnikowym charakterze kościoła. Do prac przy rozbiórce konstantyńskiej bazyliki zatrudnił 2 500 robotników. Kiedy zmarł w 1514 roku, mieszkańcy Rzymu nadali mu przydomek Ruinante. 18 kwietnia 1506 roku Juliusz II położył kamień węgielny w miejscu, gdzie dzisiaj wznosi się pilaster św. Weroniki. Realizacja budowy miała trwać, jak się okazało 176 lat! Przez ten czas na tronie papieskim zasiadło 18 papieży.

Śmierć Bramantego wstrzymała rozpoczętą budowę. Do zawładnięcia tej prestiżowej budowy cisnęli się liczni konkurenci, jak Giuliano da Sangallo (1445-1516), słynny malarz Rafael Santi da Urbino (1483-1520), architekci: Antonio II da Sangallo Młodszy (1483-1546), Baltazare Peruzzi, nie wymieniając mniej znanych. Każdy z nich kierując budową usiłował przeforsować swoją koncepcję. Rafael proponował zastąpienie układu centralnego podłużnym trójnawowym, z kopułą na skrzyżowaniu, a Sangallo zaś projektował wydłużenie obiektu ku przodowi na planie krzyża łacińskiego. Podejmowanie to znów zarzucanie dalszej budowy trwało do roku 1547, kiedy projekt i jego realizację powierzył papież Paweł III (1534-1549), zwany "Spódniczką" - Michałowi Aniołowi Buonarrotiemu (1475-1564).

Mistrz zamieszkał w bazylice na okres 17 lat, czyli do momentu swojej śmierci. "Komnata Michała Anioła" była zlokalizowana w pobliżu kaplicy św. Leona I Wielkiego. Michał Anioł mimo niechęci, którą żywił do Bramantego, zachował jego zasadniczą koncepcję układu centralnego. Dokonał jedynie pewnych uproszczeń, przez co dzieło zyskało na zwartości i stało się jeszcze bardziej monolityczne. Przezornie pogrubił też mury, szczególnie zaś wzmocnił filary pod centralną kopułę. W chwili jego śmierci w 1564 roku kończono właśnie budowę bębna głównej kopuły. Dalsze kierowanie budową spoczęło w rękach oddanego ucznia, Giacomo Barozziego da Vingola (1507-1573), później zaś Giacomo della Porta (1541-1608), który dokonał zasklepienia kopuły.

Jednak wraz z umocnieniem się reakcyjnego obozu w katolicyzmie zaczęto krytykować centralny układ kościoła projektu Bramante-Michał Anioł jako "pogański". Wysuwano też zarzut, że kościół nie pokrywa całkowicie "świętego" gruntu, jaki zajmowała stara bazylika, którego część znalazłaby się przed budowlą. Powierzył więc papież Paweł V Borghese (1605-1621), "który nienawidził kobiet" Carlo Modernie (1556-1629) "doczepienie" do kończonego już kościoła centralnego trójnawowej bazyliki z frontu. Moderna podjął się tego niewdzięcznego zadania nie biorąc pod uwagę, że wysunięta do przodu część, z szeroko założoną, dość wysoką elewacją, zasłoni monumentalną bryłę świątyni, a także częściowo bęben kopuły. W miarę zbliżania widz będzie stopniowo tracił widok kopuły, która w pewnym momencie zniknie. Dla widza podchodzącego skosem kopuła, będąca osią całości, zajmować będzie położenie względem fasady. Lecz tworzył dalej ten plan na krzyżu łacińskim.

Rozbudowa Moderny w latach 1606-1612 już przed ukończeniem okazała się nieszczęśliwa. Podniosły się nawet głosy, aby dobudowany korpus rozebrać. Na to nie pozwoliła polityka Watykanu, który i tak obrzucali protestanci pamfletami na temat olbrzymich sum wydobytych od wiernych na koszty budowy.

Naprawienia tego błędu podjął się wybitny architekt i rzeźbiarz, Giovanni Lorenzo Bernini (1598-1680). Jednak po nieudanej próbie zakończenia elewacji Moderny (którą budował on w latach 1608-1619), dwiema wieżami, które miały stanowić rodzaj ramy dla centralnej kopuły, Bernini stworzył w latach 1655-1667 wspaniały plac eliptyczny - Świętego Piotra - otoczony poczwórną kolumnadą, z którego prowadzi szpaler słupów-kolumn do samego kościoła. Plac swoim ogromem, przepychem kolumnady, dwiema fontannami i autentycznym obeliskiem egipskim ustawionym wcześniej, bo w roku 1586 na polecenie Sykstusa V (1585-1590) przez Domenico Fontana (1543-1607) - zatrzymuje przybysza, który z tego miejsca widzi kościół jeszcze z kopułą niemal w całej okazałości.

Bazylika została konsekrowana 18 listopada 1626 roku przez papieża Urbana VIII (1623-1644).

W latach 1743-1748 przeprowadzono prace konserwacyjne bazyliki pod kierownictwem Luigiego Vanvitellego. Główne prace polegały na opasaniu głównej kopuły bazyliki pierścieniami żelaznymi, by wzmocnić konstrukcję w obliczu widocznych i postępujących pęknięć.
 
DESTYNACJE EUROPEJSKIE  ATRAKCJE TURYSTYCZNE EUROPY
STRONA ZAWODOWEGO PILOTA WYCIECZEK ZAGRANICZNYCH