POSZUKUJESZ WYDAWNICTW PODRÓŻNICZYCH O TURCJI?
ZAPRASZAM DO KSIĘGARNI INTERNETOWEJ "BEZDROŻA"



TURCJA

ANATOLIA

ANADOLU

Anatolia obecnie oznacza całą azjatycką część Turcji. Jest krainą wyżynną i górzystą,
z licznymi kotlinami tektonicznymi i wulkanami. W starożytnej Grecji (anatole - "wschód") nazwy "Anatolia" używano na określenie Azji Mniejszej, przede wszystkim jej zachodnich brzegów, które zostały skolonizowane przez Greków.

W Azji leży 97% powierzchni Turcji. Anatolia położona jest głównie na półwyspie Azja Mniejsza (jest z nim utożsamiana) i na Wyżynie Armeńskiej. Rejon leży w strefie fałdowań alpejskich. Ruchy zapadliskowe i wypiętrzające trwały tutaj przez cały trzeciorzęd i plejstocen. Spowodowały m.in. zapadnięcie Morza Marmara i przekształcenie dawnych dolin rzecznych Bosforu i Dardaneli w wąskie, kręte cieśniny. Oddzielają one wraz z Morzem Marmara Anatolię od Europy. Najwyższymi górami krainy są regularne stożki wygasłych wulkanów. Rejon ten wciąż jest aktywny sejsmicznie. Częste są tu bardzo silne trzęsienia ziemi.

AZJA MNIEJSZA I WYŻYNA ARMEŃSKA
Półwysep Azja Mniejsza leży w południowo-zachodniej Azji, między Morzem Czarnym
a Morzem Śródziemnym. Zajmuje powierzchnię około 500 000 km2, czyli dwie trzecie terytorium Turcji. Powstał w wyniku trzeciorzędowych i plejstoceńskich ruchów wypiętrzających. Wnętrze jego niemal w całości wypełnia Wyżyna Anatolijska (Anadolu Yaylası), wznosząca się na wysokość 900-1500 m n.p.m. Najwyższym szczytem jest wulkaniczny stożek Erciyes Dağı (starożytny Argajos) - 3917 m n.p.m. Powierzchnia wyżyny dzieli się na liczne kotliny tektoniczne, rozdzielone pasami wzniesień. Obniżenia te wypełnione są przez trzeciorzędowe
i współczesne osady jeziorne i twory wulkaniczne. Na półwyspie, głównie u ujścia rzek, znajdują się niewielkie niziny. Największą jest Nizina Adana, leżąca na wybrzeżu Morza Śródziemnego.
We wschodniej części Anatolii znajduje się Wyżyna Armeńska (Doğu Anadolu Yaylası). Jest to obszar wyjątkowo aktywny sejsmicznie, ponieważ leży na styku czterech płyt litosfery: eurazjatyckiej, afrykańskiej, arabskiej i irańskiej. Znaczną jej powierzchnię zajmują lawy bazaltowe, a tutejsze kotliny tektoniczne są rozległe. Najwyższym szczytem jest jednocześnie najwyższy szczyt Turcji - wygasły wulkan Ararat (Ağrı) - 5136 m n.p.m., przykryty czapą wiecznych śniegów. Drugie miejsce pod względem wysokości zajmuje Süphan Dağı
(4434 m n.p.m.). Wyżyny Anatolijską i Armeńską otaczają młode, powstałe w orogenezie alpejskiej góry. Na północy, wzdłuż wybrzeża Morza Czarnego, ciągną się dwoma równoległymi pasami długie (około 1000 km) zrębowe Góry Pontyjskie. Największą wysokość osiąga szczyt Kaçkar Dağı (3937 m n.p.m.). W najwyższych partiach tych gór zachowały się niewielkie lodowce. Na południu, częściowo wzdłuż wybrzeża Morza Śródziemnego, ciągną się na długości około 1500 km góry Taurus. Najwyższe szczyty znajdują się w części środkowej (Demirkazik,
3 756 m n.p.m.). We wschodnim Taurusie przeważają długie grzbiety ze stromo opadającymi stokami, natomiast na zachodzie dominują wysokie płaskowyże, gdzie w wapiennych masywach rozwinęły się formy krasowe z jaskiniami. Na wschodzie pasma Gór Pontyjskich
i północnej odnogi Taurusu (tzw. Taurus Armeński) zbliżają się. W południowo-wschodniej Anatolii, przy granicy z Syrią, rozciąga się część półpustynnej wyżyny AL-Dżazira, a na granicy z Irakiem - Gór Kurdystańskich.

RZEKI I JEZIORA ANATOLII
Z Taurusu i Gór Pontyjskich spływają liczne rzeki. Są krótkie, płyną bystro, latem na ogół nie wysychają, natomiast zimą gwałtownie przybierają, co często prowadzi do powodzi. Na podgórskich równinach rzeki silnie meandrują. Określenie to pochodzi od jednej z takich rzek - Meander, zwanej obecnie Menderes. Rozsławił ją epos o Troi. Na wyżynach sieć rzeczna jest znacznie słabiej rozwinięta. Większość cieków w porze letniej całkiem wysycha. Największa rzeka Kizilirmak (Czerwona Rzeka) o długości 1150 km przecina Wyżynę Anatolijską, w Górach Pontyjskich tworzy głębokie przełomy, po czym uchodzi deltą do Morza Czarnego. Do Morza Egejskiego wpadają rzeki Menderes (Büyük Menderes Nehri) - długość 548 km i Gediz (Gediz Nehri) - o długości 401 km, a do Morza Śródziemnego Seyhan i Ceyhan. Na rzekach znajduje się wiele progów i wodospadów, co w połączeniu z dużymi wahaniami stanu wód pozwala wyzyskiwać je do nawadniania i celów energetycznych. Na Wyżynie Armeńskiej początek biorą duże rzeki Azji Zachodniej: Eufrat, Tygrys oraz Kura i jej dopływ Araks (rzeka graniczna
z Armenią). Turcja prowadzi spory z Syrią i Irakiem o podział wód Eufratu.
W Anatolii znajduje się sporo jezior, głównie pochodzenia tektonicznego. Największe z nich, bezodpływowe jezioro Wan (Van Gölü) na Wyżynie Armeńskiej, jest słonawe i znacznie zmienia swoją powierzchnię. Przeciętnie ma około 3700 km2, a średnią głębokość ponad 145 metrów. Na Wyżynie Anatolijskiej położone jest również bezodpływowe jezioro Tuz (Tuz Gölü), również
o zmiennej powierzchni (1600-2500 km2). Jest bardzo płytkie, o średniej głębokości do 2 metrów, i bardzo słone (zasolenie 34%). Podczas letnich suszy prawie całkiem wysycha, zamieniając się w słone trzęsawisko.
W zapadliskach tektonicznych Azji Mniejszej znajduje się wiele słodkich jezior. Największy słodkowodny zbiornik leży w Taurusie Zachodnim. To jezioro Beysehir (Beyşehir Gölü))
o powierzchni 650 km2, wykorzystywane do sztucznych nawodnień. Nad jeziorem położone jest miasto o tej samej nazwie.

KLIMAT ANATOLII
Anatolia leży w strefie klimatu podzwrotnikowego: morskiego na wybrzeżach i kontynentalnego suchego w głębi lądu. Na wybrzeżach południowych panuje typowy klimat śródziemnomorski. Wybrzeża Morza Czarnego są znacznie chłodniejsze. Tutejszy klimat określa się czasem jako czarnomorski. Średnia temperatura w styczniu waha się od 5-10oC na wybrzeżach do -5oC na wyżynie Armeńskiej i -15oC w wysokim piętrze gór. W głębi lądu zdarzają się spadki temperatury do -40oC. Od lipca do sierpnia temperatura wzrasta od 22-28oC na wybrzeżach do 23oC w głębi kraju i 10-15oC w górach.
Opady występują głównie w półroczu zimowym. W górach i na wyżynach często wtedy pada śnieg. W Górach Pontyjskich opady są całoroczne, a na wschodzie wiosenno-letnie. Najmniej opadów występuje w głębi lądu. Średnia roczna suma opadów w środkowej części Wyżyny Anatolijskiej sięga od 300-400 milimetrów, a na Wyżynie Armeńskiej wynosi 450-600 milimetrów. Na dowietrznych zboczach gór przybrzeżnych wzrasta do 1000 milimetrów i 3000 milimetrów we wschodniej części Gór Pontyjskich.

SZATA ROŚLINNA I ZWIERZĘCA ANATOLII
Przez wybrzeża Anatolii przebiega północny kraniec zasięgu roślinności twardolistnej. Resztki lasów twardolistnych zachowały się jednak już tylko na południowych i zachodnich wybrzeżach. Miejsce wiecznie zielonych lasów dębowych zajęły krzaczaste zarośla makii z wawrzynem, oleandrem i mirtem. Makia jest wtórnym typem roślinności, powstałym po wycięciu lasów. W niektórych miejscach roślinność została jeszcze silniej zdegradowana do stadium garigu
z dominacją krzewinek.
W górach Taurus zachowały się resztki lasów iglastych z nielicznym cedrem libańskim i jodłą cylicyjską. Wilgotne stoki Gór Pontyjskich pokrywają lasy bukowe z dębem i klonem oraz jodłowe i sosnowo-świerkowe. Nad dominującą makią górują niemal jednowiekowe drzewostany sosnyPinus Brutia. Wbrew pozorom nie zostały one zasadzone przez człowieka. Ponieważ sosna ta nie może się odnawiać pod zaroślami maki, jej siewki wyrastają bezpośrednio po okresowo pojawiających się pożarach. W górach, powyżej górnej granicy lasu, rosną drzewiaste jałowce. Wyżynę Anatolijską i Armeńską pokrywały kiedyś bujne stepy śródziemnomorskie. Zostały one jednak zmienione w pola uprawne, a częściowo w wyniku nadmiernego wypasu zwierząt przekształcone w bylicową półpustynię. Roślinność tych stepów zieleni się i zakwita wiosną, a w czerwcu usycha. Przez resztę roku step pozostaje szary.
Świat zwierząt jest bogaty i różnorodny, typowy dla regionu śródziemnomorskiego. Żyją tu ssaki parzystokopytne: kozica, koza bezoarowa i dzika owca. Z dużych drapieżników spotyka się niedźwiedzia brunatnego i wilka. Elementem orientalnym jest jeżozwierz indyjski, a etiopskim hiena pręgowana. W powietrzu szybują duże ptaki drapieżne - sępy i orły. Dobre warunki do życia znajdują tu gady: różne węże, jaszczurka skalna, agama kaukaska i żółw śródziemnomorski. Przedstawicielami płazów są salamandra kaukaska i żaba lewantyńska.

STAROŻYTNOŚĆ I WSPÓŁCZESNOŚĆ ANATOLII
Obszar dzisiejszej Turcji należał w starożytności do różnych państw. Tutaj znajdowała się kolebka państwa Hetytów. Wybrzeża zajęli osadnicy greccy, a na północno-zachodnim wybrzeżu Azji Mniejszej znajdowała się legendarna Troja. Następnie region ten wszedł w skład cesarstwa rzymskiego, a później cesarstwa bizantyjskiego. W drugiej połowie XI wieku ze wschodu zaczęły przybywać tu plemiona tureckie, które najpierw ustanowiły sułtanat konijski Seldżuków rumijskich. Obejmował on prawie całą Anatolię. W XVI wieku powstało imperium osmańskie. Po klęsce pod Wiedniem (1683) imperium zaczęło chylić się ku upadkowi.
Anatolia należy do rejonów o najstarszej urbanizacji na świecie, jednak po upadku Bizancjum większość miast się wyludniła. Najczęściej zaludniony jest zachód Anatolii, najsłabiej zaś regiony górskie. Znaczna część ludności skupia się w aglomeracjach Ankary i Izmiru. Wiejskie domy przeważnie są murowane, niekiedy z kamienia. Drewniane domy ustawione są na wysokiej kamiennej podmurówce. Płaskich dachów używa się jako suszarni. W przeszłości,
w miejscach występowania miękkich tufów wulkanicznych, drążono domostwa w skałach. Skała zapewnia doskonałą izolacje termiczną, co miało duże znaczenie ze względu na znaczne wahania temperatury. Dzisiaj mieszkania w skałach najczęściej wykorzystuje się jako spiżarnie
i gołębniki. Zanik pasterstwa koczowniczego spowodował, że na stepach bardzo rzadko można zobaczyć namioty. Spora część ludności Anatolii utrzymuje się z rolnictwa. Uprawia się tu głównie jęczmień, kukurydzę i owies (w górach) oraz żyto (na północy). Na Nizinie Adana duże znaczenie ma uprawa bawełny. Przy granicy z Gruzją znajdują się plantacje herbaty oraz leszczyny, z których pochodzi dwie trzecie światowej produkcji orzechów laskowych. Na zachodzie rolnictwo ma charakter śródziemnomorski. Uprawia się winorośl, owoce cytrusowe, figi, brzoskwinie, oliwki i warzywa.
Anatolia ma znaczne zasoby bogactw naturalnych. Najważniejsze są rudy metali. Na przykład w Divrgi wydobywa się rudy żelaza, a w Seydisehir - rudy chromu (Turcja należy do głównych światowych producentów chromu). Eksploatuje się też węgiel brunatny i kamienny oraz ropę naftową (w pobliżu granicy z Syrią). Dobrze rozwinięte jest rzemiosło - produkcja biżuterii i dywanów.
 
DESTYNACJE EUROPEJSKIE  ATRAKCJE TURYSTYCZNE EUROPY
STRONA ZAWODOWEGO PILOTA WYCIECZEK ZAGRANICZNYCH